<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant" xml:id="T77n2430">
<teiHeader>
    <fileDesc>
        <titleStmt>
            <title xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經數位版, No. 1 吽字義</title>
            <author></author>
            <respStmt>
                <resp>Electronic Version by</resp>
                <name>CBETA</name>
            </respStmt>
        </titleStmt>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <charDecl>
      
      </charDecl>
    </encodingDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone n="1" unit="juan"/>
<lb ed="T" n="0404b14"/><span class="tx"><anchor n="0404b1401" xml:id="0AA4D0404b1401"></anchor>吽字義</span>
<lb ed="T" n="0404b15"/>
<lb ed="T" n="0404b16"/><span class="tx">　　遍照金剛撰</span>
<lb ed="T" n="0404b17"/><span class="tx">一吽字相義分二。一解字相。二釋字義。初</span>
<lb ed="T" n="0404b18"/><span class="tx">解字相者又分四。四字分離故金剛頂釋</span>
<lb ed="T" n="0404b19"/><span class="tx">此一字具四字義。一賀字義。二阿字義。三汚</span>
<lb ed="T" n="0404b20"/><span class="tx">字義。四麼字義。一賀字義者。中央本尊體是</span>
<lb ed="T" n="0404b21"/><span class="tx">其字也。所謂賀字是因義也。梵云係怛嚩</span>
<lb ed="T" n="0404b22"/><note place="inline">二合</note><span class="tx">卽是因緣義。因有六種。及因緣義中因</span>
<lb ed="T" n="0404b23"/><span class="tx">有五種。如阿毘曇廣說。若見訶字門卽知</span>
<lb ed="T" n="0404b24"/><span class="tx">一切諸法無不從因緣生。是爲訶字字相。</span>
<lb ed="T" n="0404b25"/><span class="tx">二阿字義者。訶字中有阿聲。卽是一切字</span>
<lb ed="T" n="0404b26"/><span class="tx">之母一切聲之體一切實相之源。凡最初開</span>
<lb ed="T" n="0404b27"/><span class="tx">口之音皆有阿聲。若離阿聲則無一切言</span>
<lb ed="T" n="0404b28"/><span class="tx">說。故爲衆聲之母。若見阿字則知諸法空</span>
<lb ed="T" n="0404b29"/><span class="tx">無。是爲阿字字相。三汚字是一切諸法損</span>
<lb ed="T" n="0404c01"/><span class="tx">減義。若見汚字則知一切法無常苦空無我</span>
<lb ed="T" n="0404c02"/><span class="tx">等。是則損減卽是字相也。四麼字義者。梵</span>
<lb ed="T" n="0404c03"/><span class="tx">云怛麼此翻爲我我有二種。一人我二法</span>
<lb ed="T" n="0404c04"/><span class="tx">我。若見麼字門則知一切諸法有我人衆</span>
<lb ed="T" n="0404c05"/><span class="tx">生等。是名増益。是則字相。一切世間但知</span>
<lb ed="T" n="0404c06"/><span class="tx">如是字相。未曾解字義。是故爲生死人。如</span>
<lb ed="T" n="0404c07"/><span class="tx">來如實知實義。所以號大覺</span>
<lb ed="T" n="0404c08"/><span class="tx">二解字義有四。訶阿汚麼四字差別故</span>
<lb ed="T" n="0404c09"/><span class="tx">初訶字實義者。所謂訶字門一切諸法因不</span>
<lb ed="T" n="0404c10"/><span class="tx">可得故。何以故。以諸法展轉待因成故。當</span>
<lb ed="T" n="0404c11"/><span class="tx">知最後無依。故說無住爲諸法本。所以</span>
<lb ed="T" n="0404c12"/><span class="tx">然者以種種門觀諸法因緣悉不生故。當</span>
<lb ed="T" n="0404c13"/><span class="tx">知萬法唯心。心之實相卽是一切種智。卽是</span>
<lb ed="T" n="0404c14"/><span class="tx">諸法法界。法界卽是諸法之體不得爲因。</span>
<lb ed="T" n="0404c15"/><span class="tx">以是言之因亦是法界。緣亦是法界。因緣</span>
<lb ed="T" n="0404c16"/><span class="tx">所生法亦是法界。阿字門從本歸末畢竟到</span>
<lb ed="T" n="0404c17"/><span class="tx">如是處。今亦訶字門亦從末歸本畢竟到</span>
<lb ed="T" n="0404c18"/><span class="tx">如是處。阿字從本不生生一切法。今亦訶</span>
<lb ed="T" n="0404c19"/><span class="tx">字以無因待爲諸法因。終始同歸。則中間</span>
<lb ed="T" n="0404c20"/><span class="tx">旨趣皆可知矣。是名訶字實義</span>
<lb ed="T" n="0404c21"/><span class="tx">次阿字實義者有三義。謂不生義空義有義。</span>
<lb ed="T" n="0404c22"/><span class="tx">如梵本阿字有本初聲。若有本初則是因</span>
<lb ed="T" n="0404c23"/><span class="tx">緣之法。故名爲有。又阿者無生義。若法攬</span>
<lb ed="T" n="0404c24"/><span class="tx">因緣成則自無有性。是故爲空。又不生義</span>
<lb ed="T" n="0404c25"/><span class="tx">者卽是一實境界卽是中道。故龍猛云。因緣</span>
<lb ed="T" n="0404c26"/><span class="tx">生法亦空亦假亦中。又大論明薩婆若有三</span>
<lb ed="T" n="0404c27"/><span class="tx">種名。一切智與二乘共。道種智與菩薩共。</span>
<lb ed="T" n="0404c28"/><span class="tx">一切種智是佛不共法。此三智其實一心中</span>
<lb ed="T" n="0404c29"/><span class="tx">得。爲分別令人易解故作三種名。卽是阿</span>
<lb ed="T" n="0405a01"/><span class="tx">字義。又所謂阿字門一切諸法本不生者。凡</span>
<lb ed="T" n="0405a02"/><span class="tx">三界語言皆依於名。而名依於字。故悉曇</span>
<lb ed="T" n="0405a03"/><span class="tx">阿字亦爲衆字之母。當知阿字門眞實義亦</span>
<lb ed="T" n="0405a04"/><span class="tx">復如是。遍於一切法義之中也。所以者何。</span>
<lb ed="T" n="0405a05"/><span class="tx">以一切法無不從衆緣生。從緣生者悉皆</span>
<lb ed="T" n="0405a06"/><span class="tx">有始有本。今觀此能生之緣。亦復從衆因</span>
<lb ed="T" n="0405a07"/><span class="tx">緣生。展轉從緣誰爲其本。如是觀察時則</span>
<lb ed="T" n="0405a08"/><span class="tx">知本不生際。是萬法之本。猶如聞一切語</span>
<lb ed="T" n="0405a09"/><span class="tx">言時卽是聞阿聲。如是見一切法生時卽</span>
<lb ed="T" n="0405a10"/><span class="tx">是見本不生際。若見本不生際者是如實</span>
<lb ed="T" n="0405a11"/><span class="tx">知自心。如實知自心卽是一切。智智。故毘</span>
<lb ed="T" n="0405a12"/><span class="tx">盧遮那唯以此一字爲眞言也。而世間凡</span>
<lb ed="T" n="0405a13"/><span class="tx">夫不觀諸法本源故妄見有生。所以隨生</span>
<lb ed="T" n="0405a14"/><span class="tx">死流不能自出如彼無智畫師自運衆綵</span>
<lb ed="T" n="0405a15"/><span class="tx">作可畏夜叉之形。成已還自觀之心生怖</span>
<lb ed="T" n="0405a16"/><span class="tx">畏頓躄于地。衆生亦復如是。自運諸法本</span>
<lb ed="T" n="0405a17"/><span class="tx">源畫作三界。而還自沒其中。自心熾然備</span>
<lb ed="T" n="0405a18"/><span class="tx">受諸苦。如來有智畫師旣了知已。卽能自</span>
<lb ed="T" n="0405a19"/><span class="tx">在成立大悲漫荼羅。由是而言。所謂甚深</span>
<lb ed="T" n="0405a20"/><span class="tx">祕藏者衆生自祕之耳。非佛有隱也。是則</span>
<lb ed="T" n="0405a21"/><span class="tx">阿字之實義也。又經云。阿字者是菩提心</span>
<lb ed="T" n="0405a22"/><span class="tx">義。是諸法門義。亦無二義。亦諸法果義。亦</span>
<lb ed="T" n="0405a23"/><span class="tx">是諸法性義是自在義。又法身義。如是等</span>
<lb ed="T" n="0405a24"/><span class="tx">義皆是阿字實義也。又守護國界主陀羅尼</span>
<lb ed="T" n="0405a25"/><span class="tx">經說。爾時一切法自在王菩薩摩訶薩白佛</span>
<lb ed="T" n="0405a26"/><span class="tx">言</span>
<lb ed="T" n="0405a27"/><span class="tx">三汚字實義者。所謂汚字門一切諸法損減</span>
<lb ed="T" n="0405a28"/><span class="tx">不可得故。是名字義。復次一心法界猶如一</span>
<lb ed="T" n="0405a29"/><span class="tx">虛常住。塵數智慧譬如三辰本有。雖云高</span>
<lb ed="T" n="0405b01"/><span class="tx">山干漢曾臺切天。而不損減者大虛之德</span>
<lb ed="T" n="0405b02"/><span class="tx">也雖云劫水漂地猛火燒臺。而不増益者</span>
<lb ed="T" n="0405b03"/><span class="tx">大虛之德也。一心虛空亦復如是。雖云無</span>
<lb ed="T" n="0405b04"/><span class="tx">明住地無邊際。我慢須彌無頭頂。而一心</span>
<lb ed="T" n="0405b05"/><span class="tx">虛空本來常住不損不減。是則汚字實義也。</span>
<lb ed="T" n="0405b06"/><span class="tx">雖六師外道撥無因果。三密虛空本來湛然</span>
<lb ed="T" n="0405b07"/><span class="tx">無損無減。是名汚字實義。諸二乘等擧無</span>
<lb ed="T" n="0405b08"/><span class="tx">我之利斧斫身心之柴薪。然猶一心本法寧</span>
<lb ed="T" n="0405b09"/><span class="tx">有損減。故名汚字不損減。又大乘空觀之</span>
<lb ed="T" n="0405b10"/><span class="tx">猛火燒人法執著之塵垢無有遺餘。三密</span>
<lb ed="T" n="0405b11"/><span class="tx">不損猶如火布垢盡衣淨。汚字實義亦復如</span>
<lb ed="T" n="0405b12"/><span class="tx">是　復次或破遍計之蜃樓壞依他之幻</span>
<lb ed="T" n="0405b13"/><span class="tx">城。三密本法豈有毀傷乎。汚字實義應如</span>
<lb ed="T" n="0405b14"/><span class="tx">是知。又有人厭有爲之非眞欣無爲之離</span>
<lb ed="T" n="0405b15"/><span class="tx">妄。絶言語道於癈詮之門。滅心行處於寂</span>
<lb ed="T" n="0405b16"/><span class="tx">滅之津。於此三密本法何曾絶減。汚字實</span>
<lb ed="T" n="0405b17"/><span class="tx">義應當知之。所謂損減者苦空無常無我</span>
<lb ed="T" n="0405b18"/><span class="tx">故。四相遷變故。不得自在故。不住自性故。</span>
<lb ed="T" n="0405b19"/><span class="tx">因緣所生故。相觀待故。以是六義故名諸</span>
<lb ed="T" n="0405b20"/><span class="tx">法損減。今所謂汚字實義者不如是也。經</span>
<lb ed="T" n="0405b21"/><span class="tx">云。汚字報身義。此報者非因緣酬答之報果。</span>
<lb ed="T" n="0405b22"/><span class="tx">相應相對故名曰報也。此則理智相應故曰</span>
<lb ed="T" n="0405b23"/><span class="tx">報。心境相對故曰報也。法身智身相應無二</span>
<lb ed="T" n="0405b24"/><span class="tx">故名報。性相無礙渉入故曰報。體用無二</span>
<lb ed="T" n="0405b25"/><span class="tx">相應故曰報也。是故常樂我淨汚字實義無</span>
<lb ed="T" n="0405b26"/><span class="tx">損減故。一如不動汚字實義無異相遷變</span>
<lb ed="T" n="0405b27"/><span class="tx">故。十自在是汚字實義無罣礙故。本住體</span>
<lb ed="T" n="0405b28"/><span class="tx">性汚字實義不改轉故。遠離因緣汚字實義</span>
<lb ed="T" n="0405b29"/><span class="tx">本來不生等虛空故。超過觀待汚字實義同</span>
<lb ed="T" n="0405c01"/><span class="tx">一性故。復次因緣生法必帶四相。帶四相</span>
<lb ed="T" n="0405c02"/><span class="tx">故變壞無常。變壞無常故苦空無我。苦空無</span>
<lb ed="T" n="0405c03"/><span class="tx">我故不得自在。不得自在故不住自性。不住</span>
<lb ed="T" n="0405c04"/><span class="tx">自性故高下相望尊卑重重。若以劣望勝劣</span>
<lb ed="T" n="0405c05"/><span class="tx">則爲損。以下比上下則名減。如是損減</span>
<lb ed="T" n="0405c06"/><span class="tx">其數無量。誠是背本向末違源順流之所</span>
<lb ed="T" n="0405c07"/><span class="tx">致也。是故三界六道。長迷一如之理。常醉</span>
<lb ed="T" n="0405c08"/><span class="tx">三毒之事。荒獵幻野無心歸宅。長眠夢落</span>
<lb ed="T" n="0405c09"/><span class="tx">覺悟何時。今以佛眼觀之。佛與衆生同</span>
<lb ed="T" n="0405c10"/><span class="tx">住解脫之床。無此無彼無二平等。不増不</span>
<lb ed="T" n="0405c11"/><span class="tx">減周圓周圓。旣無勝劣増益之法。何有上</span>
<lb ed="T" n="0405c12"/><span class="tx">下損減之人。果名汚字實義</span>
<lb ed="T" n="0405c13"/><span class="tx">復次約旋陀羅尼門釋者。一切諸法本不生</span>
<lb ed="T" n="0405c14"/><span class="tx">故汚字門無損減。諸法離作業故汚字門亦</span>
<lb ed="T" n="0405c15"/><span class="tx">無損減。諸法等虛空無相故汚字門亦復等</span>
<lb ed="T" n="0405c16"/><span class="tx">虛空無損減。諸法無行故汚字門亦復無行。</span>
<lb ed="T" n="0405c17"/><span class="tx">諸法無一合相故汚字門亦復無一合相。諸法</span>
<lb ed="T" n="0405c18"/><span class="tx">離遷變故汚字門亦離遷變。諸法無影像故</span>
<lb ed="T" n="0405c19"/><span class="tx">汚字門亦無影像諸法無生故汚字門亦復無</span>
<lb ed="T" n="0405c20"/><span class="tx">生。諸法無戰敵故汚字門亦無戰敵諸法無</span>
<lb ed="T" n="0405c21"/><span class="tx">慢故汚字門亦無憍慢。諸法無長養故汚字</span>
<lb ed="T" n="0405c22"/><span class="tx">門亦無長養。諸法無怨對故汚字門亦無怨</span>
<lb ed="T" n="0405c23"/><span class="tx">對。諸法無執著故汚字門亦無執著。諸法</span>
<lb ed="T" n="0405c24"/><span class="tx">如如不可得故汚字門如如不可得。諸法住</span>
<lb ed="T" n="0405c25"/><span class="tx">處不可得故汚字門亦無住處。諸法施不可</span>
<lb ed="T" n="0405c26"/><span class="tx">得故汚字門亦無捨施。諸法法界不可得故</span>
<lb ed="T" n="0405c27"/><span class="tx">汚字門亦無法界。諸法第一義不可得故汚字</span>
<lb ed="T" n="0405c28"/><span class="tx">門亦無勝義。諸法不堅如聚沫故汚字門亦</span>
<lb ed="T" n="0405c29"/><span class="tx">無聚沫。諸法縛不可得故汚字門亦無縛脫。</span>
<lb ed="T" n="0406a01"/><span class="tx">諸法有不可得故汚字門亦復無有。諸法乘</span>
<lb ed="T" n="0406a02"/><span class="tx">不可得故汚字門亦復無乘。諸法塵垢不可</span>
<lb ed="T" n="0406a03"/><span class="tx">得故汚字門亦無塵垢。諸法相不可得故汚</span>
<lb ed="T" n="0406a04"/><span class="tx">字門亦復無相。諸法離言說故汚字門亦無</span>
<lb ed="T" n="0406a05"/><span class="tx">言說。諸法本寂故汚字門本來寂靜。諸法</span>
<lb ed="T" n="0406a06"/><span class="tx">性鈍故汚字門亦復性鈍。諸法諦不可得故</span>
<lb ed="T" n="0406a07"/><span class="tx">汚字門諦不可得。諸法因不可得故汚字門</span>
<lb ed="T" n="0406a08"/><span class="tx">因不可得。因不可得則本初不生。本初不生</span>
<lb ed="T" n="0406a09"/><span class="tx">則不増不減。不増不減則大般𣵀槃果海。大</span>
<lb ed="T" n="0406a10"/><span class="tx">般𣵀槃果海則如來法身。是名汚字實義</span>
<lb ed="T" n="0406a11"/><span class="tx">　　　　三界業報　六道苦身　卽生卽滅　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a12"/><span class="tx">　　　　念念不住　無體無實　如幻如影　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a13"/><span class="tx">　　　　分段變易　因緣生法　九百生滅　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a14"/><span class="tx">　　　　如焰如流　藏海常住　七波推轉　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a15"/><span class="tx">　　　　爾許無常　能毀能損　於此本有　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a16"/><span class="tx">　　　　何勞何憂　汚字實義　應如是知　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a17"/><span class="tx">　　　　日月星辰　本住處空　雲霧蔽虧　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a18"/><span class="tx">　　　　烟塵映覆　愚者視之　謂無日月　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a19"/><span class="tx">　　　　本有三身　亦復如是　無始以來　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a20"/><span class="tx">　　　　本住心空　覆以妄想　纒以煩惱　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a21"/><span class="tx">　　　　事均篋境　理同礦珠　妄者視之　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a22"/><span class="tx">　　　　謂無本覺　愚盲撥無　非損而何　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a23"/><span class="tx">　　　　於彼本身　損減不得　汚字實義　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a24"/><span class="tx">　　　　應如是知　決定二乘　妄生滅想　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a25"/><span class="tx">　　　　燒滅身智　同彼大虛　沈醉昧酒　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a26"/><span class="tx">　　　　不覺不醒　決定不定　輕重有差　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a27"/><span class="tx">　　　　空歴劫數　損無過此　本有三身　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a28"/><span class="tx">　　　　儼然不動　遍空諸佛　驚覺開示　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406a29"/><span class="tx">　　　　乃起化城　迴趣寶所　草木也成　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b01"/><span class="tx">　　　　何況有情　妄執不了　爲損是多　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b02"/><span class="tx">　　　　汚字實義　當如是知　正因所生　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b03"/><span class="tx">　　　　報果色身　萬德莊嚴　四智圓滿　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b04"/><span class="tx">　　　　但有相續　非是凝然　生者必滅　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b05"/><span class="tx">　　　　一向記故　此是權劍　能殺能害　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b06"/><span class="tx">　　　　本有三密　如日麗天　如空四智　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b07"/><span class="tx">　　　　似金埋地　猛風之因　利钁之緣　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b08"/><span class="tx">　　　　誰能生之　誰能造之　汚字實義　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b09"/><span class="tx">　　　　當如是知　眞如法性　心之實常　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b10"/><span class="tx">　　　　凡有心者　誰無此理　心智卽理　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b11"/><span class="tx">　　　　非心外理　心理是一　濕鑒豈別　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b12"/><span class="tx">　　　　如性等遍　心行狡劣　權誘嬰兒　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b13"/><span class="tx">　　　　迷者不知　揮此權戟　破彼眞佛　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b14"/><span class="tx">　　　　是名損減　常遍本佛　不損不虧　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b15"/><span class="tx">　　　　汚字實義　汝等應知　水外無波　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b16"/><span class="tx">　　　　心内卽境　草木無佛　波則無濕　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b17"/><span class="tx">　　　　彼有此無　非權而誰　遮有立無　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b18"/><span class="tx">　　　　是損是減　損減利斧　常斫佛性　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b19"/><span class="tx">　　　　雖然本佛　無損無減　三諦圓渉　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b20"/><span class="tx">　　　　十世無礙　三種世間　皆是佛體　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b21"/><span class="tx">　　　　四種是荼　卽是眞佛　汚字實義　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b22"/><span class="tx">　　　　應知是學　二乘智劣　爲說六識　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b23"/><span class="tx">　　　　大乘稍勝　乃示八九　執滯不進　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b24"/><span class="tx">　　　　奚知無數　不解密意　得小爲足　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b25"/><span class="tx">　　　　不識已有　貧莫過此　塵刹海會　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b26"/><span class="tx">　　　　卽是我寶　汚字實義　當如是學　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b27"/><span class="tx">　　　　同一多如　多故如如　理理無數　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b28"/><span class="tx">　　　　智智無邊　恒沙非喩　刹塵猶小　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406b29"/><span class="tx">　　　　雨足雖多　並是一水　燈光非一　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406c01"/><span class="tx">　　　　冥然同體　色心無量　實相無邊　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406c02"/><span class="tx">　　　　心王心數　主伴無盡　互相渉入</span>
<lb ed="T" n="0406c03"/><span class="tx">　　　　帝珠錠光　重重難思　各具五智　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406c04"/><span class="tx">　　　　多而不異　不異而多　故名一如　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406c05"/><span class="tx">　　　　一非一一　無門爲一　如非如常　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406c06"/><span class="tx">　　　　同同相似　不說此理　卽是隨轉　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406c07"/><span class="tx">　　　　無盡寶藏　因之秏竭　無量寶車　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406c08"/><span class="tx">　　　　於此消盡　謂之損減　地墨四身　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406c09"/><span class="tx">　　　　山毫三密　本自圓滿　凝然不變　　　　</span>
<lb ed="T" n="0406c10"/><span class="tx">　　　　汚字實義　斯之謂歟</span>
<lb ed="T" n="0406c11"/><span class="tx">第四摩字實義者。所謂摩字門一切諸法吾</span>
<lb ed="T" n="0406c12"/><span class="tx">我不可得故。是名實義。所謂我有二種。一</span>
<lb ed="T" n="0406c13"/><span class="tx">人我。二法我。人謂四種法身。法謂一切諸法。</span>
<lb ed="T" n="0406c14"/><span class="tx">從一法界一眞如一菩提。乃至八萬四千不</span>
<lb ed="T" n="0406c15"/><span class="tx">可說不可說微塵數法是。如是四種法身雖</span>
<lb ed="T" n="0406c16"/><span class="tx">其數無量。而體則一相一味無此無彼。旣</span>
<lb ed="T" n="0406c17"/><span class="tx">無彼此寧有吾我。是則遮情實義。此處則</span>
<lb ed="T" n="0406c18"/><span class="tx">金剛已還四種行人等。希兮夷今如聾如盲。</span>
<lb ed="T" n="0406c19"/><span class="tx">絶之又絶遠之又遠。四句不及六通亦極。是</span>
<lb ed="T" n="0406c20"/><span class="tx">名絶言之實義。經云。麼字者大日之種子。</span>
<lb ed="T" n="0406c21"/><span class="tx">一切世間雖計我我而未證實義。唯有大</span>
<lb ed="T" n="0406c22"/><span class="tx">日如來於無我中得大我也。心王如來旣</span>
<lb ed="T" n="0406c23"/><span class="tx">至如是地。塵數難思心所眷屬誰不得此</span>
<lb ed="T" n="0406c24"/><span class="tx">大我之身。是則表德之實義。經云。是麼字化</span>
<lb ed="T" n="0406c25"/><span class="tx">身義者。所謂化者化用化作義遮那如來自</span>
<lb ed="T" n="0406c26"/><span class="tx">受用故化作種種神變現無量身雲興無</span>
<lb ed="T" n="0406c27"/><span class="tx">邊妙土義是名妙用難思之實義。又云。此</span>
<lb ed="T" n="0406c28"/><span class="tx">麼字者三昧耶自在義無所不遍義者。言三</span>
<lb ed="T" n="0406c29"/><span class="tx">昧耶者唐言等持。等者平等持者攝持。法</span>
<lb ed="T" n="0407a01"/><span class="tx">身三密入纎芥而不迮。亙大虛而不寛。不</span>
<lb ed="T" n="0407a02"/><span class="tx">簡瓦石草木不擇人天鬼畜。何處不遍何</span>
<lb ed="T" n="0407a03"/><span class="tx">物不攝。故名等持。是名平等之實義。又云。</span>
<lb ed="T" n="0407a04"/><span class="tx">麼字轉聲名瞞。卽是妙德之一字眞言。是</span>
<lb ed="T" n="0407a05"/><span class="tx">圓滿具足之義。言文殊童身者四德中之我</span>
<lb ed="T" n="0407a06"/><span class="tx">波羅蜜。無智而不妙無德而不圓。二美具</span>
<lb ed="T" n="0407a07"/><span class="tx">足四辯澄湛。卽是圓德之實義。又云。麼字</span>
<lb ed="T" n="0407a08"/><span class="tx">第十一轉名𤚥。此是不動尊之心也。此尊者</span>
<lb ed="T" n="0407a09"/><span class="tx">三世十方一切諸佛之祖師。四十二地一切</span>
<lb ed="T" n="0407a10"/><span class="tx">菩薩之所尊。雖然現使者之眇相示奴僕</span>
<lb ed="T" n="0407a11"/><span class="tx">之垂髮。屈已成之尊位飡初心之遺穢。是</span>
<lb ed="T" n="0407a12"/><span class="tx">則高而不奢損而招盈。卽是損己益物之實</span>
<lb ed="T" n="0407a13"/><span class="tx">義。若入麼字之吾我門。攝之諸法無一</span>
<lb ed="T" n="0407a14"/><span class="tx">一法而不該。故經云。我則法界。我則法身。</span>
<lb ed="T" n="0407a15"/><span class="tx">我則大日如來。我則金剛薩埵。我則一切佛。</span>
<lb ed="T" n="0407a16"/><span class="tx">我則一切菩薩。我則緣覺。我則聲聞。我則</span>
<lb ed="T" n="0407a17"/><span class="tx">大自在天。我則梵天。我則帝釋。乃至我則天</span>
<lb ed="T" n="0407a18"/><span class="tx">龍鬼神八部衆等。一切有情非情無不麼字。</span>
<lb ed="T" n="0407a19"/><span class="tx">是則一而能多小而含大。故名圓融之實義</span>
<lb ed="T" n="0407a20"/><span class="tx">　　次合釋者。此吽以四字成一字。所謂四</span>
<lb ed="T" n="0407a21"/><span class="tx">字者阿訶汚麼。阿法身義。訶報身義。汚應</span>
<lb ed="T" n="0407a22"/><span class="tx">身義。麼化身義。擧此四種攝彼諸法無</span>
<lb ed="T" n="0407a23"/><span class="tx">不括。且以別相言。以阿字門攝一切眞</span>
<lb ed="T" n="0407a24"/><span class="tx">如法界法性實際等理無所不攝。以訶字</span>
<lb ed="T" n="0407a25"/><span class="tx">門攝一切内外大小權實顯密等敎無所</span>
<lb ed="T" n="0407a26"/><span class="tx">不攝。以汚字門攝一切行三乘五乘等行</span>
<lb ed="T" n="0407a27"/><span class="tx">無所不攝。以麼字門攝一切果法無所</span>
<lb ed="T" n="0407a28"/><span class="tx">不攝。理理盡持事事悉攝。故名總持。若以</span>
<lb ed="T" n="0407a29"/><span class="tx">通相釋。各各攝理敎行果等。無所不攝無</span>
<lb ed="T" n="0407b01"/><span class="tx">所不盡。猶如因陀羅宗一切義利悉皆成</span>
<lb ed="T" n="0407b02"/><span class="tx">就。又如伏羲六爻一一爻中各具萬像。復</span>
<lb ed="T" n="0407b03"/><span class="tx">次此吽字中有訶字是因。因緣所生法。於</span>
<lb ed="T" n="0407b04"/><span class="tx">此法中諸外道二乘及大乘敎等敎網紛紜。</span>
<lb ed="T" n="0407b05"/><span class="tx">各擧旗鼓爭稱僞帝。若外道若二乘若大</span>
<lb ed="T" n="0407b06"/><span class="tx">乘。執有人有法有因有果有常有我。是等</span>
<lb ed="T" n="0407b07"/><span class="tx">皆是麼字點中攝。卽是増益邊未得中道。若</span>
<lb ed="T" n="0407b08"/><span class="tx">執無人無法無因無果無常無我等。卽是汚</span>
<lb ed="T" n="0407b09"/><span class="tx">字點中攝。卽是損減邊。亦未會中道。若執</span>
<lb ed="T" n="0407b10"/><span class="tx">非空非有非常非斷非一非異等。阿字中非</span>
<lb ed="T" n="0407b11"/><span class="tx">義中攝。若執不生不滅不増不減等八不等。</span>
<lb ed="T" n="0407b12"/><span class="tx">又阿字中不義中攝。又若執無色無形無言</span>
<lb ed="T" n="0407b13"/><span class="tx">無說等。亦阿字中無義中攝。亦未會眞實</span>
<lb ed="T" n="0407b14"/><span class="tx">義。並是遮情之邊。若未解諸法密號名字</span>
<lb ed="T" n="0407b15"/><span class="tx">相眞實語如義語者。所有言說思惟修行等</span>
<lb ed="T" n="0407b16"/><span class="tx">悉是顚倒悉是戲論。不知眞實究竟理故。</span>
<lb ed="T" n="0407b17"/><span class="tx">故龍猛菩薩云。佛法中有二諦。一者世諦。二</span>
<lb ed="T" n="0407b18"/><span class="tx">者第一義諦。爲世諦故說有衆生。爲第一</span>
<lb ed="T" n="0407b19"/><span class="tx">義諦故說衆生無所有。復有二種。爲不知</span>
<lb ed="T" n="0407b20"/><span class="tx">名字相密號者。說第一義中無衆生。爲知</span>
<lb ed="T" n="0407b21"/><span class="tx">名字相密號者。說第一義中有衆生。若有</span>
<lb ed="T" n="0407b22"/><span class="tx">人能知此吽字等密號密義。則名正遍知者。</span>
<lb ed="T" n="0407b23"/><span class="tx">所謂初發心時便成正覺轉大法輪等。良</span>
<lb ed="T" n="0407b24"/><span class="tx">由知此究竟實義也復次約此一字明</span>
<lb ed="T" n="0407b25"/><span class="tx">三乘人因行果者。先明聲聞人。次約緣覺。</span>
<lb ed="T" n="0407b26"/><span class="tx">後明菩薩。初明聲聞者。此吽字中有訶字。</span>
<lb ed="T" n="0407b27"/><span class="tx">卽是因義。伽等云聲聞乘種性者是其因也。</span>
<lb ed="T" n="0407b28"/><span class="tx">下有汚字。是其行也。聲聞人四諦法五停</span>
<lb ed="T" n="0407b29"/><span class="tx">心觀七方便等此是行也。是汚字字相此其</span>
<lb ed="T" n="0407c01"/><span class="tx">當也。今聲聞人灰身滅智以爲究竟果。此吽</span>
<lb ed="T" n="0407c02"/><span class="tx">字上有空點。是空點者麼字所生。麼字兼</span>
<lb ed="T" n="0407c03"/><span class="tx">人法二空義。其人空理卽聲聞所證之理。是</span>
<lb ed="T" n="0407c04"/><span class="tx">名聲聞人因行果。次明緣覺者。伽等所謂</span>
<lb ed="T" n="0407c05"/><span class="tx">緣覺乘種性等是其因也。此吽字中有訶字</span>
<lb ed="T" n="0407c06"/><span class="tx">是其因也。緣覺亦觀十二因緣四諦方便等。</span>
<lb ed="T" n="0407c07"/><span class="tx">此吽字下有汚字是其當也。緣覺亦證人</span>
<lb ed="T" n="0407c08"/><span class="tx">空理此其果也。准上知之。次明菩薩者。</span>
<lb ed="T" n="0407c09"/><span class="tx">遮那經金剛頂經等說菩薩人菩提心爲因</span>
<lb ed="T" n="0407c10"/><span class="tx">大悲爲根方便爲究竟。今此吽字本體訶字。</span>
<lb ed="T" n="0407c11"/><span class="tx">是則一切如來菩提心以爲因也。下有三昧</span>
<lb ed="T" n="0407c12"/><span class="tx">畫。是大悲萬行義。上有大空點。是究竟大</span>
<lb ed="T" n="0407c13"/><span class="tx">菩提𣵀槃之果也。以此一字攝三乘人因行</span>
<lb ed="T" n="0407c14"/><span class="tx">果等悉攝無餘。及以顯敎一乘祕密一乘之</span>
<lb ed="T" n="0407c15"/><span class="tx">因行等准知之　次明以此一字通攝諸</span>
<lb ed="T" n="0407c16"/><span class="tx">經論等所明理者。且大日經及金剛頂經所</span>
<lb ed="T" n="0407c17"/><span class="tx">明。皆不過此菩提爲因大悲爲根方便爲究</span>
<lb ed="T" n="0407c18"/><span class="tx">竟之三句若攝廣就略攝末歸本。則一切</span>
<lb ed="T" n="0407c19"/><span class="tx">敎義不過此三句。束此三句以爲一吽字。</span>
<lb ed="T" n="0407c20"/><span class="tx">廣而不亂略而不漏。此則如來不思議力法</span>
<lb ed="T" n="0407c21"/><span class="tx">然加持之所爲也。雖千經萬論。亦不出此</span>
<lb ed="T" n="0407c22"/><span class="tx">三句一字。其一字中所開因行果等准前思</span>
<lb ed="T" n="0407c23"/><span class="tx">之。非只吽字攝如是義。所餘一一字門</span>
<lb ed="T" n="0407c24"/><span class="tx">亦復如是。復次擁護義者。謂上有大空點</span>
<lb ed="T" n="0407c25"/><span class="tx">是佉字門。卽是大空義。卽是般若佛母明妃</span>
<lb ed="T" n="0407c26"/><span class="tx">義。中有訶字是因義。於此虛空藏中含</span>
<lb ed="T" n="0407c27"/><span class="tx">養眞因種子。卽是大護義也　復次自在能</span>
<lb ed="T" n="0407c28"/><span class="tx">破義者。謂上有空點卽是佉字門。佉字門</span>
<lb ed="T" n="0407c29"/><span class="tx">猶如虛空畢竟清淨無所有。卽是高峯觀所</span>
<lb ed="T" n="0408a01"/><span class="tx">知境界。中有訶字是菩提幢。亦是自在力。</span>
<lb ed="T" n="0408a02"/><span class="tx">以此二字相應故。猶如大將能破怨敵。故</span>
<lb ed="T" n="0408a03"/><span class="tx">名自在能破義　復次能滿願義者。謂訶字</span>
<lb ed="T" n="0408a04"/><span class="tx">門是菩提心寶。與佉字門虛空藏和合故。</span>
<lb ed="T" n="0408a05"/><span class="tx">得成巧色摩尼。能滿一切衆生希願。是曰</span>
<lb ed="T" n="0408a06"/><span class="tx">能滿願義　復次大力義者。謂訶字菩提心</span>
<lb ed="T" n="0408a07"/><span class="tx">中具足一切如來十力等。今與佉字合故。</span>
<lb ed="T" n="0408a08"/><span class="tx">離諸繫縛無復罣礙。如虛空中風自在旋</span>
<lb ed="T" n="0408a09"/><span class="tx">轉。故名大力。此大堅固力本從諸佛金剛種</span>
<lb ed="T" n="0408a10"/><span class="tx">＊性生。又於無量劫已來。常以此訶字眞因</span>
<lb ed="T" n="0408a11"/><span class="tx">具修法行。佉字萬德一一皆如金剛不可</span>
<lb ed="T" n="0408a12"/><span class="tx">破壞。是名大力義　復次恐怖義者。謂是</span>
<lb ed="T" n="0408a13"/><span class="tx">吽字者一切如來誠實語。所謂一切諸法無</span>
<lb ed="T" n="0408a14"/><span class="tx">因無果本來清淨圓寂義。是故纔發菩提心。</span>
<lb ed="T" n="0408a15"/><span class="tx">卽坐菩提道場轉正法輪。由此相應故能</span>
<lb ed="T" n="0408a16"/><span class="tx">證悟一切佛法。念念具薩般若智。直至究</span>
<lb ed="T" n="0408a17"/><span class="tx">竟坐金剛座。四魔現前則入大慈三摩地。</span>
<lb ed="T" n="0408a18"/><span class="tx">恐怖降伏四魔等。所謂四魔者蘊魔煩惱魔</span>
<lb ed="T" n="0408a19"/><span class="tx">死魔天魔。如是魔軍無不恐怖降伏。猶如</span>
<lb ed="T" n="0408a20"/><span class="tx">日輪纔擧暗暝消退。復次如來以何法恐怖</span>
<lb ed="T" n="0408a21"/><span class="tx">諸障耶。謂卽以此吽字門也。下三昧畫卽</span>
<lb ed="T" n="0408a22"/><span class="tx">是具修萬行。上有大空點卽是已成萬德。</span>
<lb ed="T" n="0408a23"/><span class="tx">訶字卽是法幢旗。三昧空點合故卽是高峯</span>
<lb ed="T" n="0408a24"/><span class="tx">觀三昧。上點是明妃之母。下畫是胎分日増。</span>
<lb ed="T" n="0408a25"/><span class="tx">如是義故適發聲時魔軍散壞。卽是恐怖義</span>
<lb ed="T" n="0408a26"/><span class="tx">也復次等觀歡喜義者。此吽字中有訶字</span>
<lb ed="T" n="0408a27"/><span class="tx">是歡喜義。上有大空是三昧耶。下有三昧</span>
<lb ed="T" n="0408a28"/><span class="tx">畫字是亦三昧耶。二三昧耶中行。三世諸</span>
<lb ed="T" n="0408a29"/><span class="tx">佛皆同此觀。故名等觀義</span>
</body>
<back>
    <cb:div type="taisho-notes">
    <head>大正 校註</head>
    <note n="0404b1401" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#0AA4D0404b1401">＜原＞東寺寶菩提院藏鎌倉時代刊本</note>
    </cb:div>
</back>
</text>
</TEI>
